Digitaal leerplatform infectiepreventie

Home > Digitaal leerplatform infectiepreventie > Student > Reiniging en desinfectie

Reiniging en desinfectie

Een schone cliëntomgeving en goed gereinigde hulpmiddelen helpen verspreiding van micro-organismen te voorkomen. Op deze pagina kun je je kennis vergroten over de rol en verantwoordelijkheid van een zorgprofessional bij infectiepreventie uit de Gouden Standaard Infectiepreventie Onderwijs

In deze module leer je hoe je dit volgens de richtlijnen doet bij verschillende situaties in de zorg. 

4.1 Dit vraagt de zorg van je

Overzicht competenties

Reiniging

  • Je maakt oppervlakken en verpleegkundige of medische materialen schoon volgens het juiste protocol.
  • Je werkt van schoon naar vuil en doet dit op je werkplek in de juiste volgorde.

Desinfectie

  • Je maakt materialen en oppervlakken schoon met een desinfectiemiddel, volgens de richtlijnen.

Opslag materialen

  • Je bergt linnengoed, incontinentiemateriaal en hulpmiddelen (steriel en niet-steriel) op de juiste manier op, volgens de afspraken (protocol).

4.2 Dit moet je weten en kunnen

Reiniging en hygiëne in de zorgomgeving

In de zorg gelden andere schoonmaakregels dan thuis, om verspreiding van micro-organismen te voorkomen.

In de zorg wordt onderscheid gemaakt tussen het schoonmaken van algemene oppervlakken, zoals een patiëntenkamer of sanitair, en het schoonhouden van medische hulpmiddelen en materialen.  Wie welke taken en verantwoordelijkheden heeft, dat is per organisatie verschillend.

Basisprincipes bij schoonmaken in de zorg

  • Pas handhygiëne toe.
  • Werk altijd met schone materialen.
  • Werk van schoon naar vuil en van hoog naar laag. 
  • Houd vuile en schone materialen gescheiden.
  • Was materialen, zoals schoonmaakdoeken en moppen na gebruik op 60 graden.
  • Maak materialen zoals emmers en dweilstokken na gebruik schoon en droog deze goed na.

Het verschil tussen schoonmaken (of reinigen) en desinfecteren

Vaak worden de woorden “reinigen”, “schoonmaken” en “desinfecteren” door elkaar gebruikt voor het schoon houden van materialen en oppervlakken. Dat kan verwarrend zijn, want reinigen/schoonmaken en desinfecteren zijn niet hetzelfde.

Reinigen = zichtbaar vuil verwijderen.

Desinfecteren = micro-organismen doden (alleen nodig bij bloed, lichaamsvloeistoffen, isolatie, infectie-uitbraak).

Let op, bij desinfecteren moet je eerst hebben gereinigd!

Reinigen herbruikbare medische hulpmiddelen

Deze moeten na gebruik bij een cliënt gereinigd worden. Gebruik een reinigingsmiddel waarvan de fabrikant heeft aangegeven dat het medisch hulpmiddel hiertegen bestand is.

Desinfecteren

Het is belangrijk om desinfectiemiddelen alleen te gebruiken als het echt nodig is. Als je ze te veel gebruikt, kunnen ziekmakende micro-organismen er ongevoelig voor worden. Ook is het slecht voor het milieu.

Desinfecteren doe je bij:

  • Verontreiniging met bloed of andere lichaamsvloeistoffen.
  • Laatste schoonmaak na einde isolatie (bijvoorbeeld bij een infectieziekte).
  • Hergebruik van materialen die bij een cliënt in isolatie zijn gebruikt  (b.v. een tillift).
  • Een uitbraak van een infectieziekte.

Er zijn veel verschillende desinfectiemiddelen die in de zorg kunnen worden gebruikt. Vraag na of raadpleeg het instellingsprotocol vóórdat je een desinfectiemiddel gebruikt, zodat je dit veilig doet. Let hierbij extra op de inwerktijd (de tijd die het middel nodig heeft om de micro-organismen op het oppervlak af te doden).

Materiaalgebruik en opslag

Wie doet wat?

Schoonmakers zijn verantwoordelijk voor het reinigen en desinfecteren van algemene en steriele ruimtes volgens het schoonmaakprotocol. Jij als verpleegkundige zorgt voor een schone werkplek en reinigt of desinfecteert waar nodig, vooral in cliëntkamers en zorgruimtes.

Belangrijk om te onthouden

  • Werk altijd van schoon naar vuil.
  • Gebruik altijd de juiste kleur doek (kleurcodering) en volg het protocol.
  • Vraag hulp of uitleg als je het niet zeker weet.

Opslag van hulpmiddelen

  • Houd steriele en onsteriele producten gescheiden.
  • Gebruik altijd eerst de oudste producten (FIFO: First In, First Out).
  • Het is belangrijk dat je schoonmaakmaterialen schoon en droog opslaat.  
  • Ook voor andere materialen zijn er regels voor het opslaan. Je mag bijvoorbeeld geen materialen opslaan in een badkamer of toilet (lees alle voorwaarden in het instellingsprotocol).

Welke regels er gelden, vind je hier:

 Vuistregels

  • Wegwerpmateriaal is voor éénmalig gebruik.
  • Reinig schoonmaakmateriaal dagelijks.
  • Meld kapotte en/of vuile materialen.

4.3 Animaties en video's

Schoonmaak en desinfectie

In de animatie schoonmaak en desinfectie worden de basisprincipes over schoonmaken en desinfecteren uitgelegd. Je leert wanneer je moet schoonmaken en wanneer desinfectie nodig is.

Handschoengebruik

In de animatie over handschoengebruik wordt uitgelegd hoe en of je handschoenen draagt bij reiniging en desinfectie.

Meer animaties zijn te vinden op deze website.

Microvezeldoek

In de animatie over de microvezeldoek wordt uitgelegd hoe deze werkt en hoe de microvezeldoek in de praktijk kan worden toegepast.

Reinigen en desinfecteren

In de animatie over schoonmaak en desinfectie wordt uitgelegd hoe schoonmaken en desinfecteren bijdragen aan veilige zorg door het verminderen van micro-organismen en infectierisico’s.

4.4 E-learnings en interactieve modules

E-learning hygiënisch werken in de praktijk

In deze e-learning leer je hoe je als zorgverlener voorkomt dat bacteriën en virussen zich verspreiden door goede hygiëne toe te passen tijdens verzorging en schoonmaak. Maak de e-learning op de site van GGD Amsterdam. Maak zelf een afweging of je alleen de module reiniging en desinfectie eigen maakt, of dat je de gehele e-learning doorloopt.

Interactieve video ‘Infectiepreventie in de praktijk’

In deze interactieve video laten we situaties zien rondom infectiepreventie uit de dagelijkse praktijk in de langdurige zorg. Als jij werkt in de langdurige zorg, weet je dat infectiepreventie een belangrijke rol speelt in het voorkomen van (de verspreiding van) infecties.

In de video nemen we je mee in allerlei situaties, van de start van je werkdag tot het einde ervan. Je ziet bijvoorbeeld hoe je spullen goed schoonmaakt, hoe je handschoenen goed draagt en welke kleding handig is om te dragen. Ook kom je dilemma’s tegen. Weet jij wat je moet doen? Bij iedere situatie wordt een vraag gesteld.

Interactieve video ‘Infectiepreventie bij bijzonder resistente micro-organismen (BRMO)’

In deze interactieve video krijg je praktijkvoorbeelden te zien over infectiepreventie in de langdurige zorg bij BRMO’s zoals ESBL of MRSA. Als zorgprofessional weet je dat het voorkomen (van de verspreiding) van infecties belangrijk is om de gezondheid van cliënten te beschermen.

De video neemt je mee door verschillende situaties die je kunt tegenkomen tijdens je werkdag. Je leert bijvoorbeeld hoe je omgaat met cliënten die een BRMO hebben, wanneer je persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) moet dragen, en welke isolatiemaatregelen van toepassing zijn. Ook kom je dilemma’s tegen: weet jij wat je in die situaties moet doen? Bij elke situatie wordt een vraag gesteld.

Interactieve video ‘Uitbraakmanagement in de langdurige zorg bij het norovirus’

In een zorginstelling werk je dagelijks met kwetsbare cliënten. Een simpele verkoudheid of buikgriep lijkt misschien onschuldig, maar kan grote gevolgen hebben. Wat als meerdere cliënten en medewerkers ineens ziek worden? Hoe herken je een mogelijke uitbraak en wat moet je doen om verdere verspreiding te voorkomen?

In deze interactieve video leer je wat je moet doen bij een uitbraak van het norovirus. Je wordt meegenomen in een werkweek van een zorgverlener in een langdurige zorginstelling. Ben jij alert genoeg om een uitbraak te signaleren en juist te handelen? Bekijk de video

4.5 Checklist voor zelfevaluatie

Checklist

  • Maak ik materialen regelmatig schoon?
  • Reinig ik vóór desinfectie?
  • Werk ik van schoon naar vuil
  • Reinig/vervang ik schoonmaakmateriaal na gebruik?

Begrippenlijst

Reinigen (Schoonmaken): het verwijderen van zichtbaar vuil en stof van oppervlakken en materialen. Dit vermindert de aanwezigheid van micro-organismen, maar doodt ze niet.

Desinfecteren: het doden van micro-organismen op oppervlakken of materialen met een desinfectiemiddel. Dit doe je pas na reiniging.

Micro-organismen: kleine levende wezens zoals bacteriën, virussen en schimmels die je niet met het blote oog kunt zien. Sommige kunnen infecties veroorzaken.

Infectiepreventie: maatregelen en handelingen die worden toegepast om verspreiding van ziekteverwekkers te voorkomen.

Handhygiëne: het wassen of desinfecteren van de handen om verspreiding van micro-organismen te voorkomen. Eén van de belangrijkste maatregelen in de zorg.

Schoon naar vuil: een werkwijze waarbij je altijd begint met de schoonste oppervlakken en eindigt bij de vuilste. Dit voorkomt kruisbesmetting.

Hoog naar laag: een werkwijze waarbij je begint met het reinigen van hoge oppervlakken (bijv. planken) en daarna pas lagere (zoals vloeren). Dit voorkomt dat stof of vuil op een al schoongemaakt oppervlak valt.

Isolatie: een maatregel om cliënten met een infectie apart te verzorgen, zodat verspreiding wordt voorkomen. Na afloop is extra desinfectie nodig.

FIFO (First In, First Out): opslagprincipe waarbij je de oudste producten het eerst gebruikt om verspilling en veroudering te voorkomen.

Steriele materialen: materialen die volledig vrij zijn van micro-organismen. Deze worden gebruikt bij ingrepen waarbij infectierisico’s groot zijn (bijv. verbandmiddelen).

Onsteriele materialen: materialen die schoon zijn, maar niet vrij van alle micro-organismen. Geschikt voor dagelijkse verzorging.

Wegwerpmateriaal: materialen die maar één keer gebruikt mogen worden (bijv. handschoenen, doekjes) en daarna worden weggegooid.

Microvezeldoek: een speciale doek die zonder schoonmaakmiddel vuil en bacteriën kan opnemen door zijn fijne structuur. Veel gebruikt in de zorg.

Kleurcodering: systeem waarbij schoonmaakdoeken en materialen een kleur hebben die bij een specifieke ruimte of taak hoort (bijv. rood voor toilet, blauw voor algemeen gebruik).

SRI-richtlijnen: landelijke richtlijnen voor schoonmaak en desinfectie van hulpmiddelen en ruimten in de zorg (Stichting Richtlijnen Infectiepreventie).

ZIPnet: een online platform met praktijkrichtlijnen over infectiepreventie, opslag van materialen en schoonmaak in de zorg.